हामीलाई त चखेवाको जोडी भन्छन्

November 20, 2009

गणेश साह नेपालको वामपन्थी आन्दोलनमा विगत साढे ३ दशकदेखि निरन्तर सक्रिय नाम हो । सादा जीवन उच्च विचारको व्यवहारमै प्रयोग गरेर देखाउने साह कठिन अवस्थामा पनि आफ्नो विचारमा अडिग रहन सक्ने व्यक्ति पनि हुनुहुन्छ । एकीकृत नेकपा
-माओवादी)का अध्यक्ष प्रचण्डको नेतृत्वमा बनेको संयुक्त सरकारको पाला विज्ञान तथा प्रविधिमन्त्री रहनुभएका साह अहिले नेकपा
-संयुक्त)को महासचिव हुनुहुन्छ । गणेश साहलाई आफ्नो राजनीतिक यात्रामा निरन्तर लाग्न सहयोग पुराउने व्यक्तित्व हुनुहुन्छ कल्याणी साह । यद्यपि उहाँको बारेमा भने अलि कम चर्चा भएको देखिन्छ । हुन त उहाँको आफ्नै स्वतन्त्र पहिचान छँदै छ ।
कल्याणी साहको जन्म सन् १९५० नोभेम्बर १७ मा काठमाडौंको डिल्लीबजारमा भएको थियो । किसान नेता श्रीराम शर्मा
-सापकोटा) र सुभद्रा शर्मा सापकोटाकी सुपुत्री कल्याणी शर्मा -साह) को बाल्यकाल सुखद् रुपमा बितेको उहाँ बताउनुहुन्छ । कल्याणी भन्नुहुन्छ- बाल्यकाल रमाइलोसँग बित्यो सापकोटा परिवारमा छोरीहरु कम थिए । सबैले मलाई धेरै माया गर्नुहुन्थ्यो । त्यसैले रमाइलोसँगै बित्यो । किसान परिवार भए पनि श्री राम शर्मा अन्य किसानभन्दा राजनीतिक र वैचारिक रुपले सचेत हुनुहुन्थ्यो । त्यसैले कल्याणी साहलाई पढाइको समस्या भएन । उहाँले पशुपति हाइस्कुलबाट एसएलसी पास गर्नुभयो । त्यसपछि थप अध्ययनका लागि सन् १९६९ मा मस्को जानुभयो र त्यहीबाट १९७४ मा इन्टरनेशनल लबाट एलएलएम गर्नुभयो । मस्कोको जनमैत्री विश्वविद्यालयमा कल्याणी साहहरु पढ्न जाने समयमा गणेश साह त्यही विश्वविद्यालयको विद्यार्थी तथा युनियनको नेता हुनुहुन्थ्यो । त्यसैले नेपाली विद्यार्थीहरु सुरुमा जाँदा भाषा नजान्ने तथा अन्य समस्या पर्ने हुँदा पहिला गएका विद्यार्थी र युनियनका पदाधिकारीले विशेष सहयोग गर्ने चलनजस्तै थियो । यही क्रममा सन् १९६९ मा कल्याणी साहको पहिलो पटक भेट गणेश साहसँग भयो । कल्याणी साह भन्नुहुन्छ- त्यसपछि गणेशजी र मेरो भेटघाट बढ्दै गर्‍यो । सम्बन्ध बढ्दै गयो । त्यही क्रममा विवाहको पनि कुराकानी भयो । हामीले विवाह गर्नैपर्ने हुन्थ्यो । किनकि, विवाह गर्नु आवश्यकता पनि थियो । त्यसपछि हामीले १९७३ मा मस्कोमै विवाह गर्‍यौं । आफूहरुको प्रेम विवाह भए पनि विवाह प्रक्रिया भने नेपाली परम्परागत नै भएको बताउँदै कल्याणी बताउनुहुन्छ, विवाह नेपाली प्रचलन अनुरुप नै दीयो-बत्ति बालेर गर्‍यौं । विवाहमा मस्कोका लागि तत्कालीन नेपाली राजदुत लोहीतराज उपाध्याय हाल प्रसुतिगृहकी वरिष्ठ डाक्टर शिला वर्मा, मनोहर शर्मा, विमला शर्मासहित १५० भन्दा बढी नेपाली र मस्कोका साथीहरुको सहभागिता थियो । त्यसबेला नेपालीमा विवाह पार्टर्ीी डि्रंक्स राख्ने चलन थिएन । तर, आफूहरुले मस्कोमा गरेको पार्टर्ीी डि्रंक्सको समेत व्यवस्था बताउँदै कल्याणी भन्नुहुन्छ- विवाहपश्चात त्यहाँका पत्रपत्रिका अन्तर्वार्तासमेत छापेका थिए । अझ यसो भनौ विवाह मस्कोमै गरे पनि राम्रैसँग भयो ।
अन्तरजातीय विवाह
नेपाली समाजमा अन्तरजातीय विवाहलाई सहजरुपमा लिने चेतना अझै उठिसकेको छैन । अझ आजभन्दा करिब ३६ वर्षघि त्यसबेला समाज झनै पछि थियो । त्यसैले त्यसबेलाको समाजमा कल्याणी र गणेश शाहले जसरी अन्तरजातीय विवाह गर्नुभयो त्यो आफैमा एउटा क्रान्तिकारी कार्य थियो । कल्याणी भन्नुहुन्छ- निश्चितै रुपमा अन्तरजातीय विवाह हुँदा केही समस्या थियो । तर, जे होला सामना गरौंला भनेर आट्यौं । विवाह गर्दाको समय सम्झँदै कल्याणी भन्नुहुन्छ- अन्तरजातीय विवाह भए पनि दुवै पट्टीको परिवारलाई विवाहबारे पर्ूवजानकारी थियो । उहाँहरुलाई मस्को बोलाएका पनि थियौ तर सहजै जान सक्ने कुरा थिएन किनकि धेरै टाढा थियो । तर, विवाह गरेर एक वर्षछि छोरासहित नेपाल र्फकदा दुवै परिवार एयरपोर्टमै लिन पुग्नु भएको थियो । मेरो घरका र गणेशजीको घरका दुवै परिवार त्यहाँ हुनुहुन्थ्यो । त्यसैले पहिला एयरपोर्टबाट मैतीदेवी मेरो माइतीमा पस्दै बेलुका बस्न जेठाजुको लाजिम्पाटस्थित डेरा गयौं । उहाँ भन्नुहुन्छ मलाई विवाह गर्दाकै दिन पनि विशेष अनुभूति भएन किनकि गणेशजीसँग पुरानो चिनजान थियो पे्रम विवाह थियो कोठामा आवतजावत पुरानै थियो ।
संर्घष्ापर्ूण्ा दिनहरु
मध्यम स्तरीय परिवारमा जन्मिएर राम्रै शिक्षा-दिक्षा लिएकी कल्याणी र गणेशको जोडीलाई अन्य विषयले खासै दुःखको अनुभूति गर्नु परेन तर राजनीतिक कारणले भने उहाँहरुले धेरै संर्घष्ा गर्नुपर्‍यो । कल्याणी भन्नुहुन्छ- गणेशजी विद्यार्थीकालदेखि नै राजनीतिमा सक्रिय हुनहुन्थ्यो मचाहिँ मस्कोमा छउन्जेल बढी सांस्कृतिक कार्यक्रमहरुमा सक्रिय हुन्थे विवाह गर्ने बेलासम्म राजनीत्रि्रति सहानुभूति मात्र थियो तर पढाइ सकेर विवाह गरी नेपाल फर्किएपछि भने म पनि पर्ूण्ारुपमा राजनीतिमा सक्रिय भए । हामीले जति दुःख पायौं, राज्यबाटै पायौं भन्दै कल्याणी साह भन्नुहुन्छ- रुसबाट फर्किएपछि गणेशजीले सुरुमा बालाजु यन्त्रशाला र पछि खानेपानी संस्थानमा जागिर खानुभयो । जागिर खाँदै गर्दा उहाँ र म पनि रुसमा पढेर फर्किएकाहरुको संस्था मित्रकुञ्जमा थियौं । ०४२ सालमा त मित्रकुञ्जमा बस्ने सबै कम्युनिष्ट हुन् भन्दै सरकारले गणेशजीलाई जागिरबाट बरखास्त गर्दै गिरफ्तार गर्‍यो । म पनि मित्रकुञ्जमै भएकोले गिरफ्तारीमा परें र मलाई त्रिपुरेश्वरको महिला जेलमा राख्यो । दुवैजना हामी जेलमा, बालक छोराहरु बाहिर त्यति मात्र होइन उहाँलाई जागिरबाट हटाउने जस्ता कार्यले हामीमाथि धेरै चुनौति थपेको थियो तर हामी नआत्तिएर अगाढि बढ्यौं । गणेशजीलाई सात महिनासम्म थुनामा राखेपछि छाडिदियो । मलाई भने एक वर्षनै थुनामा राख्यो । जतिबेला म जेलमै थिएँ त्यसबेला गणेशजीलाई पटकपटक जेल सारेका र बेपत्ता पारेका अझ हत्या गरेकासमेत समाचार प्रकाशित हुन्थ्यो, जसबाट एक किसिमको पीडा त हुन्थ्यो । तै पनि म आफू विचल्लित भइनँ । लागि नै रहे । जेलबाट छुटेपछि भने म आफू पनि राजनीतिमा सक्रिय भएर गणेशजीलाई पनि सक्रिय हुने वातावरण बनाउन सहयोग गरेँ । मैले जागिर खानर्ुपर्छ, कमाउनर्ुपर्छ, बालबच्चा हर्ेर्नुपर्छ, राजनीति गर्नु हुन्न भनेको भए त गणेशजीलाई पनि गाह्रो पर्दथ्यो । तर, त्यसो कहिल्यै भनिनँ । राजनीतिमा लाग्न उहाँलाई प्रेरित गरिरहेँ । साथ दिइरहेँ । म आफै पनि जेलबाट छुटेपछि नेकपा संयुक्त निकट महिला संगठनको भगीनी संठन प्रजातान्त्रिक महिला संघको केन्द्रीय अध्यक्ष भएर राजनीतिमा सक्रिय रहेँ । नेपालकेा प्रजातान्त्रिक आन्दोलनमा सक्रिय भएँ । त्यो क्रममा पञ्चायती शासकले मलाई देशबाहिर जान नदिन पासपोर्ट नै सिज गरे । एकपटक म विदेशमा भएको एउटा सेमिनारमा भाग लिएर नेपाल र्फकंदा एयरपोर्टबाटै पासपोर्ट सिज गरे । त्यसको कारण रहेछ यसले विदेश गएर पञ्चायतको विरोध गरी भन्ने । ०४६ सालमा पनि पञ्चायत विरुद्धको आन्दोलनमा लागेको भन्दै मलाई कर्ीर्तिपुरबाट पक्राउ गरी १७ दिन थुनामा राखेर बहुदल आउने भएपछि छाडिदियो । कल्याणी बताउनुहुन्छ- नेपालमा भएका सबै आन्दोलनमा म सक्रिय छु जसमा ७ पटकभन्दा बढी जेल बसेकी छु । आफूलाई राजनीतिमा लाग्न बुबा श्रीरामबाट प्रेरणा मिलेको बताउँदै कल्याणी भन्नुहुन्छ- बुबाले छोराछोरी उस्तै हो छोरी भनेर पछि हट्ने होइन, छोरी पनि अगाडि बढ्नर्ुपर्छ भन्नुहुन्थ्यो । मावलीमा मामाहरु पनि शिक्षित हुनुहुन्थ्यो श्रीमान् गणेश साह अत्यन्त धर्ैयशील र आन्दोलनमा निरन्तर सक्रिय व्यक्ति हुनुहुन्थ्यो जसले गणेश र आफू दुवैलाई अगाडि बढ्न सहयोग पुगेको कल्याणी बताउनुहुन्छ । उहाँ भन्नुहुन्छ- भाइ उज्ज्वल शर्मा जसले हिमालय टाइम्स पत्रिका निकाल्दै छन्, उनले घर परिवारमा रेखदेख गरिदिँदा पनि हामीलाई आन्दोलनमा लाग्न धेरै सहयोग मिल्यो । गणेश शाहलाई अहिलेको स्थानमा पुराउन आफ्नो अवश्य योगदान भएको बताउँदै कल्याणी साह भन्नुहुन्छ- मसँग विवाह नभएको भए राजनीतिमा कसरी अगाडि बढ्नुहुन्थ्यो – त्यो त कसरी अनुमान गरौं – तर, मसँग विवाह गर्दा अवश्य पनि सहयोग नै पुग्यो । आफ्नो ३६ वषर्ीय वैवाहिक यात्रा अत्यन्तै सुखद् रहेको बताउँदै कल्याणी साह भन्नुहुन्छ, जीवनमा एकदमै ठूलो आकांक्षा बोकिएन । सामान्य जीवन जिउने आकांक्षा भएपछि धेरै आशा र निराशा भएन । कल्याणी भन्नुहुन्छ- हामी त अत्यन्तै मिल्दछौ जता जाँदा पनि सँगै जान्छौ साथी भाइहरुले त हाम्रो जोडीलाई चखेवा र चखेवीको जोडी भन्छन् । निरन्तर संर्घष्ामा लाग्दा अन्य कारणले भन्दा राजनीतिकरणले नै मानसिक तनाव भोग्न परेको बताउँदै कल्याणी भन्नुहुन्छ- ०४२ सालमा दुवै जना जेल पर्दा अलि बढी तनाव भयो । अहिले देशमा राजनीति परिवर्तन भए पनि राजनीतिक नेतृत्वको असक्षमताले गर्दा जनता र राष्ट्रले चाहेजस्तो नभएको बताउँदै कल्याणी भन्नुहुन्छ- नेताहरु कर्ुर्चिको लडाइमा नलागी जनता र देशप्रति जिम्मेवारी बोधका साथ लाग्नर्ुपर्दछ । राजनीति जत्तिकै समाजसेवामा पनि सक्रिय कल्याणी साहलाई देशभित्र राम्ररी सम्मान गर्न नसकेको देखिन्छ । उहाँलाई अमेरिकी संस्थाले अन्तराष्ट्रिय स्तरका महिला व्यक्तित्वबाट छानिने हन्डेड होरोइनमा सेलेक्ट गरी सम्मान गर्‍यो । कल्याणी अरु पनि कयौं अन्तर्रर्ााट्रय सम्मानबाट सम्मानित हुनुभएको छ । तर, देशले नै जति सम्मान गर्नुपर्ने हो, त्यो गरेको देखिँदैन । अहिले पनि सेवा नेपालको अध्यक्ष महिला सुरक्षा दबाब समूहको कोषाध्यक्ष रहनुभएकी साह नेकपा संयुक्तको केन्द्रीय सदस्य पनि हुनुहुन्छ ।
गणेश र कल्याणीका दर्ुइ छोराहरु छन् । जेठो छेारा निरज साह अमेरिकामा छन् उनले यही दशैंका बेला अमेरिकी युवतीसँग विवाह गरी अनलाइन विजनेश गरेर उतै अमेरिकामा बसेका छन् । कान्छो छोरा पंकज साह पनि विदेशमै छन्, उनले बाटुले बैंकमा काम गर्दैछन् । कान्छी बुहारी दाँतको डक्टर छन् । कान्छाको जोडी पनि विदेशमै छ । घरमा अहिले ससुरा श्रीमान् गणेश र कल्याणी हुनुहुन्छ । पारिवारिक जीवन सुखद् रुपमा अगाडि बढिरहेको छ ।
आफ्ना श्रीमान् गणेश साहको सबै पक्ष राम्रो लाग्ने बताउँदै कल्याणी भन्नुहुन्छ, ठूलो समस्या आउँदा पनि आत्तिनुहुन्न, अत्यन्त धर्ैयशील तरिकाले अगाडि बढ्नुहुन्छ । त्यो बानी सारै मन पर्दछ तर कहिलेकाहीँ गम्भीर कुरा पनि अलि हल्कारुपमा लिनुहुन्छ त्यो बानी भने सुधार्नुपर्ने देख्नुहुन्छ कल्याणी ।
आफूलाई पैसा कमाउनर्ुपर्दछ भन्ने दिमाग नै नभएको बताउँदै कल्याणी भन्नुहुन्छ- मैले त सधैं इज्जतलाई ठूलो माने पैसालाई होइन । त्यसैले गणेश साह मन्त्री बन्दा पनि नराम्रो काम गरी इज्जत जाला भनी सधैं र्सतर्क बनाउने गरेको बताउँदै कल्याणी भन्नुहुन्छ- पैसा ठूलो कुरा होइन, हामी धेरै तडक भडक गर्दैनौं घर भाडाबाट १६/१७ हजार आउँछ । त्यसबाट खर्च चलिहाल्छ अलि बढी रकम चाहिए छोराहरुले सहयोग गर्छन् । भ्रष्टाचार गर्ने गलत तरिकाले आर्थिक लाभ लिने किन गर्नुपर्‍यो – श्रीमान् गणेश साह मन्त्री बन्दा पनि धेरै फुरुङ नभएको बताउँदै कल्याणी भन्नुहुन्छ- पार्टर्ीी मन्त्री हुन धेरै साथी इच्छुक भए पनि त्यसबेला गणेशजी मन्त्रीमण्डलमा जाँदा उचित हुन्छ भन्ने थियो । पार्टर्ीी त्यही निर्ण्र्ाागर्‍यो । त्यो स्वभाविक थियो । त्यसैले साह्रै फुरुङ भइनँ । पार्टर्ीी निरन्तर सक्रिय वैचारिक आर्थिक सहितको योगदानअनुसार उहाँले जे पाउनुपर्ने थियो त्यही पाउनुभयो ।
गणेश साहको जनसर्म्पर्क मिलनसार व्यवहार धैयशीलताबाट आफू प्रभावित भएको बताउँदै कल्याणी भन्नुहुन्छ- लवाइ, खुवाइमा गणेशजीको त्यस्तो विशेष सोख छैन । जस्तो उपलब्ध हुन्छ त्यसमै रमाउनुहुन्छ । उच्च शिक्षा अध्ययन गरे पनि सरकारी सेवामा नलागेको बताउँदै कल्याणी भन्नुहुन्छ- निलाम्बर आचार्य कानुनीमन्त्री हुँदा पाँच वर्षकानुन सुधार आयोगमा बसेँ नत्र राजनीति र समाज सेवामा सक्रिय भए गणेशजीलाई आन्दोलनमा लाग्न सहयोग गरेँ । अब पनि आफूहरु एक अर्कालाई सहयोग गर्दै अगाडि बढ्ने बताउँदै कल्याणी साह भन्नुहुन्छ- छोराहरु पनि हर्ुर्किएर आत्मनिर्भर भए बुवा-आमाको जे इच्छा छ त्यही गर्नुस् हामी सहयोग गर्दछौं भन्छन् । हामी त दुवैजना राजनीति र समाजसेवामा सक्रिय हुन्छौं । एकले अर्कोलाई सहयोग गर्दछौं अनि देश र जनतालाई आफ्नो ठाउँबाट अहिले पनि सक्दो गरेका छौं । भावी दिनमा पनि गर्दै जानेछौं ।

Advertisements

2 Responses to “हामीलाई त चखेवाको जोडी भन्छन्”


  1. तपाईँहरुको बारेमा अझ बढी जान्न पाउँदा धेरै खुसी छ्। तपाईँहरुको जोडी सधैँ दिगो रही देशको सेवामा समर्पित रहोस्। खासमा म wikipedia मा People’s Friendship University of Russia को बारे पढ्दै थिएँ, त्यसमा तपाईँको पनि नाम रहेछ। त्यसबाट नै मैले यो blog address पाएको हुँ। अनि त नहेरी बस्न सकिन। भविष्यमा पनि यस्तै सामाग्रीहरु पढ्न पाईँराखौं। नमस्ते।


  2. Exciting stuff, Bill. Looking forward to following your journey! Click https://twitter.com/moooker1


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: